İzmir’in simgeleri tek tek kapanıyor

İzmir, bir zamanlar kentin simgesi olan fabrikalarını birer birer kaybetmeye devam ediyor. Son olarak Piyale ve Turyağ fabrikalarının da kapanacağının açıklandığı İzmir'de, bir zamanlar binlerce kişiye istihdam sağlayan ve kent ekonomisini yaptıkları üretim, satış ve ihracatlarla ayakta tutan fabrikalar tarih oldu. Geçmiş yıllarda çeşitli nedenlerle İzmir Basma Sanayi, İzmir Pamuk Mensucat, İzmir Yün, Kula Mensucat, Taç Sanayi, Sümerbank Basma, Civas Cıvata tesislerinin kapanmasının ardından Tariş Pamuk Birliği, hamyağ tesislerini Romanya'ya, Piyale fabrikası da Sakarya'ya taşınma kararı aldı. Turyağ fabrikası da bu yılın sonunda üretimine son vererek, 2008 yılından itibaren Balıkesir'de yeni kurulacak tesislerde üretimine devam edecek.

Kapanan fabrikalarının hepsinin arazileri kent merkezinde yer aldığı için değerleri trilyonları bulurken, mevcut yerlerin bir çoğunda da şimdiden ticaret merkezleri yükselmeye başladı. Soyer'in kapanan Civas Cıvata Fabrikası bugün Kültür Merkezi olarak İzmirlilere hizmet verirken, Alsancak'taki Sümerbank Basma Tesisleri ise eğitim kampusü olacak. Fabrikalar aile içi anlaşmazlıklar, Çin rekabeti, üretimin verimli olmaması, özelleştirme ve imar kanunlarının değişmesi gibi nedenlerle kapanırken, artık bu tesisler İzmir tarihinde hatırlanacak.

KARDEŞ TARTIŞMASI

Çamdibi'nde 1954 yılında Tatari Ailesi tarafından kurulan Taç Sanayi Fabrikası'nda 1990'lı yıllarda 1300'e yakın işçi çalışıyor ve milyonlarca dolarlık ihracat gerçekleşiyordu. Necip Tatari ile kardeşi Halit Tatari arasında çıkan sorunların ardından şirket 1999 yılında ise iflas bayrağını çekmek zorunda kaldı. 97 dönümlük alanda kurulan fabrikanın toplam değerinin 35 trilyon lirayı bulduğu belirtilirken, ilk satış alıcı çıkmadığı için ertelendi. 2004 yılında ise Bornova Belediye Meclisi, 97 bin metrekarelik arazinin satışına olanak sağlayan kararı oy birliği ile kabul etti. Pürüzlerin ortadan kaldırılmasının ardından satılan fabrika arazisinin üzeride şimdi ticaret merkezi inşaatları yükseliyor.

KOÇ'UN DÜNÜRÜ DAYANAMADI

Koç Ailesi'nin dünürü Giraud Ailesi'ne ait İzmir Mensucat ve İzmir Basma Sanayii de kapısına geçen yıl kilit vurdu. 1912 yılında kurulan ve Türkiye'nin en eski fabrikaları arasında yer alan İzmir Pamuk Mensucat ve İzmir Basma Sanayii, Çin rekabetine dayanamadı. Giraud Ailesi'ne ait İzmir Yün Fabrikası ise daha önce kapanmak zorunda kalmıştı. 2005 yılında 40 milyon dolarlık ihracat gerçekleştiren İzmir Pamuk Mensucat ile Basma Sanayii kapandıktan sonra dünyanın değişik yörelerindeki müşterilerine başka işletmelerde fason mal ürettirmeye başladı.

Halkapınar'da yer alan 30 bin metrekare alana sahip fabrika binaları ise yapılan bir proje ile bölgeye uygun olarak ticaret merkezi olarak değerlendiriliyor.

AİLE ANLAŞMAZLIĞI KURBANI

Sait Çolak tarafından kurulan Kula Mensucat, İzmir'in en eski tesislerinden biri olarak bölge ekonomisine hizmet etti. Sait Çolak'ın vefatından sonra şirketin başına üç oğlundan biri olan Ethem Çolak geçti. Fakat diğer iki kardeş, yeğenler ve damatlar arasında şirket yönetimi konusunda anlaşmazlıklar çıktı. Anlaşmazlığın derinleşme ile de şirket zor duruma düştü. Sonunda Kula Mensucat iflas masasına düşerek 1986 yılında satıldı.

KÜLTÜR MERKEZİ OLDU

İzmir'de uzun dönem İzmir Ticaret Odası Başkanlığı görevini de sürdüren duayen işadamları arasında yer alan Dündar Soyer tarafından 1967 yılında kurulan Civas Cıvata Fabrikası, 1994 yılında yaşanan ekonomik krizin ardından kapandı. Bornova, Karşıyaka ve Konak ilçelerinin kesiştiği Manavkuyu'da 10 bin metrekare üzerine kurulu olan fabrika arsasına 35 milyon dolar değer biçildi. Yeni yapılan imar planında bu arsaya 30 bin metrekare inşaat yapmak olanağı olmasına rağmen Dündar Soyer'in oğlu Mehmet Soyer bu arsayı satmak ya da yüzlerce kat karşılığı müteahhide vermek yerine 'Kültür ve Sanat Fabrikası'na dönüştürdü. Eski cıvata fabrikasında şu anda 900 bin YTL harcama yapılarak çok amaçlı salonlar, sergi alanları, sinema ve tiyatro salonları, dans ve müzik atölyesi, sağlık ve spor salonları, kütüphane ile hobi merkezi kuruldu.

SAKARYA'YA TAŞINIYOR

Hasan Tahsin Piyale tarafından 1922 yılında kurulan Piyale, Bayraklı'daki tesisini 1953 yılında açtı. Dönemin en modern fabrikaları arasında yer alan ve 2001'deki ekonomik krizden büyük darbe alan firma, 2003 yılı başında Sabancı Holding sermayesiyle kurulan GıdaSA Grubu tarafından satın alındı. Geçen hafta yapılan açıklamada makarna fabrikasının kapatılacağı ve fabrikanın Sakarya Hendek'e taşınacağı, ayrıca İzmir'deki fabrika arazisi üzerinde alışveriş merkezi ya da turizm tesisi kurulması için görüşmelerin yapıldığı belirtildi.

YIL SONUNDA KAPANIYOR

İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin turizm ve ticaret bölgesi olarak ilan edilen arazide yer alan Turyağ, 1916 yılında İzmir'in Turan semtinde İngiliz sermayesi ile kurulan küçük bir yağhanenin devamı olarak kuruldu. 1936'da Türkiye'nin ilk yıkama maddesi olan Tursil'in üretimine başlayan Turyağ, 1938'de yılda 500 tonu bulan zeytinyağı ve 2 bin 500 tonluk küspe ihracatı yapıyordu. 1965'te dünyanın en büyük kuruluşlarından Henkel'in ortaklığı ile Turyağ yeni bir döneme geçti. 1996'da Türk Henkel yönetimine geçen Turyağ'ın merkezi İstanbul'a taşındı. Turyağ'ı son olarak AKP Balıkesir Milletvekili Edip Uğur'un yönetim kurulu başkanı olduğu Arı Yağ Sanayi ve Çallı Gıda satın aldı. Turyağ, 2008 yılı başında Balıkesir Organize Sanayi Bölgesi'nde yeni yapılacak fabrikada üretime başlarken, Turan'daki fabrikada bu yıl sonunda üretimine son noktayı koyacak.

ROMANYA'YA GİDİYOR

Tariş Pamuk Birliği, İzmir'deki hamyağ tesislerini Romanya'ya taşıma kararı aldı. Tariş'in, Türkiye'de ayçiçeği üretiminin yeterli ve verimli olmaması nedeniyle İzmir'deki tesislerini yüzde 25 kapasite ile çalışırken, Tariş, ayçiçeği, kanola ve soya üretimi daha fazla olan Romanya'da yatırım yapmayı tercih etti. Tariş Pamuk Birliği'nin, İzmir'in Alsancak semtinde bulunan tesislerinin taşınması ile buradaki değeri çok yüksek olan arazinin de satılması veya kiralanması bekleniyor.

Eğitim kampusü oluyor

Sümerbank İzmir Basma Sanayii Müessesi 1953 yılında Alsancak'taki tesislerinde üretime başladı. 1985 yılına gelindiğinde bu işletmede 2607 işçi ve 103 memur çalışıyordu. Sümerbank daha sonra özelleştirme kapsamına alındı. İşletmenin 2000 yılında üretimine son verilerek kapatıldı ve malvarlığı 2002'de İzmir İl Özel İdaresi'ne devredildi. İzmir İl Özel İdaresi de daha sonra aldığı karar ile Alsancak'taki bu arazinin eğitim kampusü olmasına karar verdi. Geçtiğimiz günlerde de eğitim kampusü için ilk tesisin temeli atıldı.

Füsun ÇAĞLAR / İZMİR

Akşam – 24.02.2007