Şehir Planlama Meslek Disiplinin Tanımı

Şehir Planlama mesleğinin konusu en genel anlamda, ülke düzeyinden yerel ölçeğe kadar her türlü yerleşmede fiziksel/mekânsal gelişmelerin bir plan/düzen çerçevesinde biçimlenmesine katkıda bulunmaktır. Şehir Planlama eylemi, toplumsal ilişkiler bütünü ile etkileşimli bir biçimde, kentsel alanlarda arazi kullanımının, üretim ve tüketim alanlarının, ulaşım ağlarının, genel mekânsal yapının belirlenmesi, öngörülmesi ve planlanması süreci olarak tanımlanabilmektedir. Şehir Planlama, ülkesel ölçekten mahalle ölçeğine kadar, ekonomik verimliliği yükselten fiziksel ve mekânsal düzenlemelerde bulunduğu gibi, toplumun sosyal ve kültürel kimliğini ifade edebileceği, sürdürülebilir mekânlar da yaratmayı amaçlamaktadır. 
  
Şehir plancısı, planlı gelişmenin sağlanması için, yerleşmelerin değişiminde etkili olabilecek mekansal, sosyal, demografik, ekonomik ve teknik verilerle estetik, kültürel, tarihi, doğal/ekolojik etmenleri birlikte değerlendirerek geleceğe yönelik amaç ve hedefleri koyan, uygulama araçlarını ve süreçlerini tanımlayan, karar vericilere alternatif öneriler oluşturan ve bunların uygulanmasında rol alan uzmandır. Plancının uygulamadaki rolü, planın parçaları olarak ortaya çıkan projeleri tanımlamak, bu projeleri koordine etmek, yönlendirmek, denetlemek veya projelere dönük danışmanlık hizmetlerini yürütmektir.
  
Şehir planlamanın konusu mekân, eylem alanı planlamadır. Mekânın ölçeği, ülke ve bölge düzeyinden yerel ölçeğe kadar her türlü yerleşmeyi kapsar. Planlama, ölçeğe dayalı nitelik farklılaşmasının yanı sıra, kentsel işleve ya da yerleşmeyi karakterize eden sosyo-ekonomik faktörlere göre niteliğe dayalı olarak da farklılaşmaktadır; metropoller, sanayi kentleri, turizm merkezleri gibi. Bu alanlara yönelik planlama çalışmaları ise niteliklere bağlı olarak farklılaşmaktadır; kent bütünü planı, metropoliten alan bütünü planı, turizm, sanayi vb. sektörel planlamalar gibi. 
  
ImageŞehir Plancısı;
Planlanacak yerleşim hakkında bilgiler toplar, bunları analiz eder,
Arazi yapısını, içinde yaşayan insanların yaş, eğitim, meslek, gelir düzeyi açısından durumlarını dikkate alarak şehrin gelecekte nasıl gelişeceğine ilişkin tahminlerde bulunur,
Şehirlerin gelişmesi için gerekli mekân düzenlemesini, estetik ve sosyo-ekonomik yapıyı da dikkate alarak en uygun ve ekonomik biçimde oluşturmaya çalışır
Arazi kullanım kararlarını belirler,
Yapılaşmanın nerelerde, hangi yoğunlukta biçimleneceğine karar verir,
Önceden yaptığı ayrıntılı analizlere göre plan hazırlar ve bu plan kararlarının uygulanmasıyla ilgilenir.
  
Şehir planlama mesleğinin çalışma ve uygulama alanında;
Makro ekonomik ve fiziki plan kararları ve politikaları ile yöreye özgü sosyo-ekonomik, kültürel ve doğal veriler de dikkate alınarak belirlenen amaç ve hedefler doğrultusunda mekânsal düzenlemeleri belirleyen çeşitli ölçek ve nitelikteki planları hazırlamak;
Mekânsal, sosyal, demografik ve ekonomik vb. içerikli kentsel / kırsal araştırmalar yapmak,
Planlama sürecini yönlendirmeye yönelik danışmanlık, kentsel işletmecilik ve proje yönetimi gibi alanlar ile son dönemde gayrimenkul yatırım ve değerleme uzmanlığı alanlarında çalışmak bulunmaktadır.
  
Şehir planlama, niteliği gereği kamu ve toplum yararını esas alan bir kamu hizmetidir. Şehir plancısı gerek kamu sektöründe gerekse özel sektörde kamu hizmeti veren bir uzmandır.

Ülkemiz planlama pratiğinde ölçek/nitelik olarak farklılaşan başlıca planlama hizmetleri şunlardır:
Yatırımların ülkesel ölçekte dağılımını belirlemek üzere ulusal plan hazırlamak (ülkesel yerleşme düzeni planlaması)
Bölgesel ölçekli planlamalar, çevre düzeni planları
Nazım imar planı, uygulama imar planı, mevzi planlar ve bunların değişiklikleri ve revizyonları
Kentsel tasarım planları
Sektörel planlar; turizm, ulaşım, çevre, sanayi/küçük sanayi planları
Koruma amaçlı imar planları
Gecekondu önleme ve ıslah planları
Toplu konut alanı, yeni yerleşme alanı planlaması
Şehir plancıları, planlama işinin niteliğine göre, planlama hizmetlerinin çeşitli aşamalarında, mühendislik, ekonomi, toplum ve yönetim bilimlerinden uzmanlarla bir arada çalışabilmektedirler. Plancıların işlevi, çeşitli disiplinlerden aldıkları girdilerin/verilerin sentezini yaparak ve bunlar arasındaki ilişkileri bütüncül olarak kavrayarak sorunları tanımlamak ve olası çözümlere ilişkin alternatif süreçleri tasarlamaktır.

Hizmetler ve İş Olanakları 
ImageŞehir plancıları, Devlet Planlama Teşkilatı, Bayındırlık ve İskân Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Çevre ve Orman Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı, Özel Çevre Koruma Müdürlüğü, Başbakanlık Toplu Konut İdaresi,  Devlet Su İşleri, İller Bankası, Valilikler ve Belediyeler gibi kamu kuruluşlarında karar verme, araştırma, planlama, onama ve uygulama süreçlerinde çeşitli konumlarında görev almaktadırlar. Serbest çalışan Şehir Plancıları, Serbest Şehircilik Bürolarında, her ölçekte belde ve belediyeler ile yukarıda sayılan bakanlıklara bağlı idareler tarafından ihaleye çıkarılan plan proje hizmetlerinin yapım ve uygulama süreçlerinde yüklenici, proje yöneticisi, proje koordinatörü, danışman vb. görevler alabilirler. Bunun yanında Şehir Plancıları özel sektörde, mimarlık, müteahhitlik, haritacılık büroları ile altyapı, ulaştırma konuları ile ilgilenen özel şirketlerde çalışabilmektedirler. Ayrıca, Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşların kentsel projeleri kapsamında ve Avrupa Birliğinin Avrupa Kentsel Şartı ile ilişkili projelerinde Şehir Plancıları için çalışma olanakları bulunmaktadır.

Şehir ve Bölge Planlama bölümlerinden mezun olarak “Şehir Plancısı” olmaya hak kazanan meslek insanları, eğitimleri süresince farklı disiplinlerle beslenen bir eğitim sürecinden geçtikleri için, mezun olduklarında meslek dışı alanlarda da çok başarılı olabilmektedirler. Şehir ve Bölge Planlama lisans eğitiminin üzerine Şehir Planlama, Kentsel Tasarım, Coğrafi Bilgi Sistemi Uzmanlığı, Kamu Yönetimi vb. alanlarda yüksek lisans ve doktora eğitimi de alınabilmektedir.

Şehir ve Bölge Planlama Eğitimi:

ImageŞehir ve Bölge Planlama Bölümleri “Sayısal (SAY)” puanla öğrenci almaktadır. Bölümün eğitim süresi ise 4 yıldır. Şehir ve Bölge Planlama eğitimi, sosyoloji, tarih, felsefe, hukuk, politika, coğrafya, ekonomi, matematik, nüfus bilimi, istatistik, bilgisayar teknolojileri gibi çok sayıda farklı disiplinin sentezini gerektirir. Eğitim programı bu haliyle disiplinler arası bir niteliğe sahiptir. Eğitim süresince; sosyal, ekonomik, yasal, tarihsel, doğal, kültürel ilişkiler ile bunların mekâna yansıması ve şehir planlama süreçleri arasındaki ilişkiler hakkında bilgi verilir.  Bu bilgiler yaz dönemlerinde yapılan stajlarla pekiştirilir.
  
Bu kapsamda Şehir ve Bölge Planlama Bölümü eğitimi kuramsal dersler ile proje-stüdyo çalışmalarından oluşur. Kuramsal ders içerikleri ile ilişkili olarak stüdyolarda bölge ölçeğinden komşuluk ünitelerine kadar değişen ölçeklerde araştırma, analiz, sentez ve planlama teknikleri öğretilir.
  
Şehir (kent) plancısı olmak isteyenlerin;
İnceleme-araştırma merakı olan,
Tasarım ve çizim yapma yeteneğine sahip,
Şekil ve uzay ilişkilerini görebilen, el-göz koordinasyonu gelişmiş, teknolojiyi kullanabilen,
İlgili diğer disiplinlerle ve toplumla iyi diyalog kurabilecek, toplumsal gelişmeleri yorumlayabilecek,
Kentsel sorunlara duyarlı ve bu sorunlara yönelik çözümler üretebilecek, yöntem geliştirme becerisi olan,
Ekip çalışması yapabilen, farklı kent ve bölgelerde gözlem yapabilme ve seyahat edebilme olanaklarına sahip kimseler olmaları gerekir.
  
Türkiye’de lisans düzeyinde eğitim veren ilk Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, 1961 yılında ODTÜ Mimarlık Fakültesi bünyesinde kurulmuştur. Türkiye’de; Bozok Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Erciyes Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Selçuk Üniversitesi, Süleyman Demirel Üniversitesi ve Yıldız Teknik Üniversitesi’nde örgün şehir planlama eğitimi verilmektedir. Bu bölümlerden her yıl 300’ü aşkın şehir plancısı mezun olmaktadır. Ülkemizdeki şehir plancısı sayısı 5000’i aşmıştır.

  

Resimleri büyütmek için üzerine tıklayınız.