Kent Yazıları: Cargill aşkı ve köşe kapmaca…

KENT YAZILARI

Necati Uyar
nuyar@mail.com

Cargill aşkı ve köşe kapmaca…

Tarım topraklarında yaşanan işgaller ve yasadışı yapılaşmalar ile kentsel toprak rantlarının yükselmesinin sonucunda kent çeperlerindeki tarım alanlarının yok edilmesine ilişkin konular, sıkça Kent Yazıları’nın konuları arasında yer alıyor. Bursa’da İznik Gölü yakınında, tarım alanları içinde 1997 yılında yapılmış olan ve çalışmasını sürdüren Cargill ve bu tesise yönelik kayırmacı düzenlemeler de sıkça Kent Yazıları’nda ele alınan konular arasında. Aslında, son yıllarda ülkemizde tarım topraklarına ilişkin tüm tartışmalar aynı zamanda bir Cargill tartışmasına dönüşmüş durumda. Bursa 3. İdare Mahkemesi tarafından 8.11.2007 tarihinde alınan son karar sonrası ortaya çıkan durum da, tıpkı geçmişte yaşanan tartışmalar gibi kaçınılmaz olarak yeni bir “tarım toprağı” ve “Cargill” tartışması…

Gerek AKP iktidarı ve gerekse öncesinde var olan iktidarlar, bugüne kadar Cargill konusunda ellerinden gelen çabayı harcamaktan, Cargill tesislerini yasallaştırmak adına, ülke tarım topraklarında önemli bozulmalara neden olacak kararlara imza atmaktan kaçınmadılar. İktidarların “pire için yorgan yakmayı” göze almasına neden olan Cargill aşklarının, Cargill firmasının ABD’li olmasından çok, firmanın ABD içinde de güçlü olmasından kaynaklandığı biliniyor. Öyle ki, ABD’de iktidarda Clinton ya da Bush olması, Türkiye’de ise Ecevit ya da Erdoğan’ın olması, Cargill’in korunup kollanması, uğruna kavga verilmesi açısından hiç fark etmiyor.

Bugüne kadar Cargill ve benzeri tesisler için fedakarca çalışan meclisimizin, geçtiğimiz yıl sonunda çıkarmaya çalıştığı son yasal düzenleme, o tarihlerde Cumhurbaşkanı Sezer tarafından önce veto edilmiş, Meclis tarafından yeniden aynen kabul edilince 9 Şubat 2007 tarihinde yürürlüğe girmişti.

Ancak, sonrasında konu Cumhurbaşkanı Sezer tarafından Anayasa Mahkemesi’ne taşınmıştı. Konu Kent Yazıları’nda 13 Şubat 2007 tarihinde “Cargill affı genişleyerek yasalaştı” başlığıyla ele alınmış, Anayasa Mahkemesi ise yapılan düzenlemenin yürürlüğünü 19 Şubat 2007 tarihinde aldığı karar ile durdurmuştu.

Bursa 3. İdare Mahkemesi’nde TMMOB Şehir Plancıları Odası Bursa Şubesi, TMMOB Mimarlar Odası Bursa Şubesi ve Bursa Barosu öncülüğünde açılan davaya ilişkin kararda yer alan bazı bilgiler, Cargill konusunda yaşanmışların Aziz Nesin’in bile hayal gücünü zorlayacak düzeye eriştiğini gösterirken, yapılan işlemlerin tarihleri ise çok dikkat çekici bir zamanlama yarışının yaşandığını gösteriyor.

Cargill için yapıldığı tüm ülke tarafından bilinen ve fakat iktidar tarafından açıkça kabul edilmeyen, Toprak Koruma Kanunu’nda yapılan “af amaçlı” değişiklik 9 Şubat 2007 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmış, Resmi Gazete’yi çok erken okuduğu anlaşılan(!), Cargill tarafından gerekli tüm evraklar tamamlanarak yasa gereği yapılması gereken af başvurusu aynı gün içinde gerçekleştirilmiş.

Anayasa Mahkemesi, söz konusu af düzenlemesinin yürütmesinin durdurulmasına ilişkin kararı 19 Şubat 2007 tarihinde alınmış, bu karar 22 Şubat 2007 tarihinde ancak Resmi Gazete’de yayımlanabilmiş, Cargill için gerekli izin ise geçen bu üç günlük kritik süre içine sıkıştırılarak, kararın alındığı 19 Şubat gününün ertesi gün, 20 Şubat 2007 tarihinde Bursa Tarım İl Müdürlüğü tarafından verilmiş.

Tarihler ve zamanlama gerçekten ilginç. Her ne kadar 19 Şubat günü tüm televizyonlarda, 20 Şubat günü de tüm gazetelerde haber olsa da, henüz Resmi Gazete’de yayımlanmadığından olsa gerek, yalnızca Resmi Gazete okuduğu anlaşılan(!) Bursa Tarım İl Müdürlüğü, bir gün önce Anayasa Mahkemesi tarafından yürütmesi durdurulmuş düzenleme uyarınca düzenlediği izinleri 20 Şubat 2007 tarihinde verivermiş.

Salt son yaşananlar değil, üst ölçekli çevre düzeni planlarında tarım alanında kalan fabrika alanı için, Cargill, iktidarlar ve yargı kurumları arasında son on yıl içinde yaşananlar adeta bir köşe kapmaca oynandığını gösteriyor. Diğer yandan yaşananlar, hukuk devleti olduğunu iddia eden hiçbir ülkede yaşanmayacak türden bir ısrar ve dayatmaya da karşılık geliyor. Bursa 3. İdare Mahkemesi tarafından alınan son karar, Cargill aleyhine, tarım toprakları lehine yargıda oluşmuş 10’uncu karar.

Alınan son yargı kararı ve Anayasa Mahkemesi kararının yanı sıra, geçen 10 yıl içinde yaşananlara kısaca baktığımızda; Başbakanlık Yüksek Planlama Kurulu’nun 09.12.1997 tarihli kararı ile nişasta fabrikası kurulmasına izin verildiği, bu karar ile 30.04.1998 tarihli 1/1000 ölçekli imar planı ve 17.06.1998 tarihli yapı ruhsatının açılan dava sonucunda Bursa 2. İdare Mahkemesi’nin 8.11.2004 günlü kararıyla iptal edildiği; 1998 yılında fabrikayı kurtarmak amacıyla yapılan 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğinin, Danıştay 6. Dairesi’nin 26.12.2002 günlü kararıyla iptal edildiği; 28.12.1998 tarihli 1/1000 ölçekli imar planı ve bu plan uyarınca verilen yapı ruhsatının Bursa 2. İdare Mahkemesi’nin 8.11.2004 günlü kararıyla iptal edildiği; 10.08.2000 tarihli bir yıl süreli Deşarj ve Emisyon İzninin Bursa 2. İdare Mahkemesi’nin, 30.11.2004 tarihli kararıyla iptal edildiği; fabrika alanının özel endüstri bölgesi olarak ilanına ilişkin Bakanlar Kurulu kararının Danıştay 10. Dairesi’nin 27.2.2007 günlü kararıyla iptal edildiği; 8.9.2005 tarihli yapı ruhsatının Bursa 3. İdare Mahkemesi’nin 12.9.2006 günlü kararıyla iptal edildiği; işletmenin faaliyetinin durdurulmasına ilişkin 13.09.2006 günlü işleme karşı açılan davanın, Bursa 1. İdare Mahkemesi’nin 27.1.2007 günlü kararıyla reddedildiği; 20.2.2006 günlü B Grubu Emisyon İzninin ise Bursa 1. İdare Mahkemesi’nin 23.03.2007 günlü kararıyla yürütülmesinin durdurulduğu görülüyor.

Tüm yaşananlara bakıldığında, iktidarların ideolojilerinden bağımsız biçimde ortaklaştıkları “Cargill Mücadelesi”nin (!) önümüzdeki yıllarda da sürmesi kaçınılmaz görünüyor. Geçmişte Cumhurbaşkanı Sezer’in hızlı başvurusunda, Anayasa Mahkemesi’nin Bursa Tarım İl Müdürlüğü’nden bir gün hızlı davranmış olmasının, işlemin yürütmesinin durdurulmasında gerekçe yapılmış olması, Cargill yanlılarını yeni taktik geliştirme ve işlemleri hızlandırma arayışına itmiş olsa gerekir.

İzleyip göreceğiz köşe kapmaca sürecek…

Evrensel / 11.12.2007