HES’ler yargıya inat çoğalıyor

Çevreci köylülerin hukuk zaferine rağmen binlerce santralın yapımı için doğa katlediliyor

ÖMER ŞAN

RİZE – Türkiye genelinde yaklaşık 2 bin hidroelektrik santral (HES) projesi yaşama geçirilirken her birinin kurulması planlanan yörelerde yurttaşlar da, derelerine sahip çıkmak için örgütleniyor. Çevreci köylülerin başlattıkları hukuk mücadeleleri sonucunda da peş peşe yürütmeyi durdurma ve iptal kararları alınıyor. Bugüne kadar toplam 25 HES projesi için yürütmeyi durdurma ve iptal kararı verildi. Yargı, son olarak Muğla Yuvarlakçay ile Artvin Yusufeli ve Maçaheldeki HES projelerine durdedi.

HESlerle ilgili tartışmalar ilk olarak Rize Çamlıhemşin Fırtına Vadisi üzerinde kurulması planlanan ve BM Holding tarafından geliştirilen Dilek-Güroluk regülatörleri ve HES projesiyle gündeme geldi. DSİ tarafından 1965 yılında, tüm havza genelinde 6 adet regülatör, 5 adet baraj ve 10 adet HES olmak üzere çeşitli büyüklüklerde toplam 21 adet enerji üretim amaçlı yapının inşasını öngören plan hazırlandı. Ancak 24 Haziran 1986ya kadar herhangi bir çalışma yapılmadı. Bu tarihte ilk olarak BM Mühendislik, Dilek-Güroluk HES projesini Fırtına Deresinin kollarından Hala ve Hemşin dereleri üzerinde Yap-İşlet-Devret modeli ile gerçekleştirmek amacıyla Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına başvurdu. 19 Mayıs 1998de Fırtına Deresi ve kolları doğal sit, Zilkale ve Kale-i Bala çevresi I. derece arkeolojik sit ilan edildi. Ancak firma çalışmaları hızlandırınca protesto gösterileri daha da büyüdü. Bütün kararlara ve tepkilere karşın Çevre Bakanlığı, 25 Haziran 1998de ÇED raporuna olumlu belgesi verdi. Hemen ertesi gün de Dilek-Güroluk HESin temel atma töreni düzenlendi. Yöre halkının hukuksal mücadelesine uluslararası çevre örgütleri de destek verdi. 10 Mart 1999da Trabzon İdare Mahkemesi kararıyla yapılan bilirkişi incelemesi 68 bin ağacın kesileceğini, bırakılacak olan yüzde 16 oranındaki suyun da deredeki canlı yaşamının sürmesi için yeterli olmayacağını gözler önüne serdi.

Bundan sonra mahkemelerin peş peşe yürütmeyi durdurma kararı vermesi ve şirketin itirazlarıyla dava Danıştaya gitti. Son olarak 2001 yılında Danıştay 6. Dairesi, mahkemenin verdiği ÇED raporunu iptal edenkararını onaylayarak, yörelerinde santral kurulmasını istemeyen 305 Çamlıhemşinliyi haklı buldu. Ancak bölgede ve Fırtına Vadisinde HES projeleri yine devam etti.

Senoz ‘sit alanı’ özelliğini yitirdi

Rizedeki Senoz Vadisinde kurulması planlanan Uzundere-1 regülatörü ve HES projesi için Çevre ve Orman Bakanlığı ÇED gerekli değildir kararı verdi, ancak bu karar Rize İdare Mahkemesince durduruldu. Ancak firma, kapasite arttırımına giderek yeni bir dosya sundu. Bakanlık da ÇED gerekli değildir kararında ısrar etti. Bunların ardından valilikçe ve mahkemece birçok kez çalışmaların durdurulması yönünde kararlar verilmesine karşın firma çalışmalara kesintisiz devam etti ve proje tamamlanma aşamasına getirildi. Firma da 6 Kasım 2009da aynı proje için toplam 63.68 MWlık kurulu güç öngörüp ÇED Raporu hazırlayarak idareye sundu. Bu rapor da Nihai ÇED Raporu olarak kabul edildi.

Yine aynı bölgede yapımı devam eden, Çataldere 1-2-3 HESleri için verilen ÇED gerekli değildir raporu için de Rize İdare Mahkemesi, yürütmeyi durdurmakararı verdi. Yapımcı firma Atabey Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret AŞ, yeni bir proje tanıtım dosyası hazırlayarak Rize Çevre ve Orman Müdürlüğüne gönderdi. İdare, ÇED gerekli değildir dedi, mahkeme bunu da iptal etti. Karar Çayeli İlçe Jandarma Komutanlığınca firmaya tebliğ edilip çalışması sonlandırıldı.

Aynı bölgede yapılması planlanan Kayalar Regülatörü ve HES projesi için de ÇEDe gerek olmadığı söylendi, mahkeme yürütmeyi durdurma kararı verdi. Aynı vadide Melikom ve Gürpınar HES projelerine ÇED raporu alınması için halkı bilgilendirme toplantıları yapılması amaçlandı. Ancak yöre halkı toplantıları protesto etti. Geçen süreçte Senozda muhtarlar, bölgenin doğal sit alanı ilan edilmesi için Trabzon Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kuruluna başvurdu. Kurul, HESler ve taşocaklarının çalışmaları nedeniyle bölgenin sit özelliklerini yitirdiğine dikkat çekti. Senoz Derneği ise mahkeme kararlarına karşın çalışmaların durdurulmadığına dikkat çekerek yetkililer hakkında suç duyurusunda bulundu.

ANTALYA

‘Suyumuzu vermeyiz’

ANTALYA (Cumhuriyet Bürosu) – Antalyanın Korkuteli ilçesine bağlı Sülekler köyünde yapılması planlanan hidroelektrik santralına karşı yöre halkı mücadelesini sürdürüyor.

Antalya, Isparta, Burdur Dereleri Gönlünce Aksın Platformu üyeleri, Süleklerde köylülerle bir araya geldi. Sülekler Köyü Muhtarı Kerim Doğan, köyün tek su kaynağı olan çayın üzerine kurulmak istenen HES için suların vadiden alınarak köyün 200-300 metre yukarısına çıkarılacağı duyumunu aldıklarını, derenin eskisi gibi köyden geçmeyeceğini söyledi. Doğan, Ekmek kapımızı bizden almak istiyorlar. Ama ne ben, ne de köylüm bu suyu asla vermeyeceğiz dedi. Doğan, çayın sularının Sülekler köyündeki 3 bin 500 dönümlük meyve bahçelerini suladığını, Süleklerin aşağısındaki Dereköyde ise yaklaşık 3 bin dönüm meyve bahçesi bulunduğunu ifade etti.

Toplantıda, imza kampanyası başlatılması, köyde miting düzenlenmesi ve dava açılmasına yönelik çalışmalara başlanmasına karar verildi.

Yuvarlakçay nöbeti sürüyor

MEHMET EMİN BERBER

MARMARİS – Köyceğizdeki Yuvarlakçay üzerinde AKFEN Holding tarafından yapılması planlanan hidroelektrik santralına (HES) karşı köylüler ve çevrecilerin 12 Aralık 2009da başlattıkları eylem ve çadır nöbeti sürüyor. Muğla 1. İdare Mahkemesinin açılan davada, 481 köylünün istemi doğrultusunda yürütmeyi durdurma kararı vermesi bir umut ışığı oldu. Yuvarlakçayın doğduğu yer olan Topgözünde 11 çadırda tutulan nöbet, giderek daha fazla katılımcıyla sürüyor. Bölgenin son ziyaretçilerinden TEMA Vakfı Başkanı Hayrettin Karaca, “Buradaki köylülerin yaptığı hizmet tarihsel bir olaydır dedi. Mahkemenin valilik ÇED olurunun yürütmesini durdurduğunu anımsatan Yuvarlakçay Koruma Platformu Sözcüsü Seba Çobanoğlu şunları söyledi:Hukuk yolu ile de köylülerin haklılığının tescil edilmesini bekliyoruz. Bu nedenle idare mahkemesi kararı doğrultusunda mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapıldıktan sonra bu konuda yeniden bir karar verilecek.

Yuvarlakçay’da yapılması planlanan HES için 300 yıllık anıt çınar ağaçların kesildiği öne sürüldü.

Halk derelerine sahip çıktı

En eski HES projesinin bulunduğu İkizdere Vadisi üzerinde çalışmalara 1955 yılında başlandı. Vadideki derelere hiçbir bilimsel çalışma yapılmadan 16 HESin kurulması planlandı. Endemik bitki ve canlı çeşidi açısından dünyanın en önemli 200 vadisinden biri olan İkizdere Vadisinde yapımına başlanan HES inşaatları ile birlikte yöre halkı da hukuk mücadelesi başlattı. Her bir HES için ayrı ayrı yürütülen hukuk mücadeleleri sonucunda Rize İdare Mahkemesi, Dereköy Regülatörü ve Demirkapı HESle ilgili davada gerekçeli durdurma kararında çarpıcı ifadelere yer verdi. Ancak aynı mahkeme, Cevizlik HES için verilen ikinci ÇED olumlu kararına açılan davayı reddetti.   

Fındıklı’da direniş

Fındıklıdaki vadiler üzerinde geliştirilen birçok HES projesi, diğer vadiler ve derelerinden farklı olarak, yöre halkının dirençli duruşu ile bugüne kadar herhangi bir şekilde başlatılamadı. Birçoğu yargı kararları ile ya iptal edildi ya da yürütmeyi durdurma kararları verildi.

Çağlayan Deresi üzerindeki Paşalar Regülatörü ve HES projesinin ÇED olumlu raporu durdurulurken vadi 1. derece sit alanı ilan edildi. Arılı Vadisi üzerinde yapılması planlanan Başköy Regülatörü ve HES projesi ile Turhan HES ve Regülatörü ve Çatak Regülatörü ve HES projelerinin iptali ve yürütmenin durdurulması için de çalışmalar başlatıldı. Arılı da doğal sit alanı ilan edildi.

Hemşin’deki süreç

Hemşin ilçesine bağlı Kantarlı köyü bölgesinde, Hemşin Deresi üzerinde Şaraksel enerji firması tarafından yapımı planlanan 10 MWlık Ortaköy HES ve regülatörleri projesi de büyük tartışma yarattı. Bakanlık ÇEDe gerek görmezken, yöre halkı mahkemeye başvurdu. Rize İdare Mahkemesi de projeyi 2008de iptal etti.

 Artvin’de 104 proje

Artvinde yapımı planlanan 104 HES projesinden 24ü Yusufelinde, 21i Borçkada, 20si Şavşatta, 15i Murgulda, 14ü Arhavide, 8i merkez ilçede ve 5i de Ardanuçta bulunuyor. Taşköprü, Cüneyt 1-2-3-4 , Damla, Düzenli Regülatörü ve HES projeleri için de yürütmeyi durdurma kararları verildi.

Kaynak: Cumhuriyet – 20.04.2010 {nomultithumb}