‘Allianoi suya gömülsün’

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KURULU'NUN KARARI TEPKİ TOPLADI

Devlet Su İşleri ise, "Paniğe gerek yok, Kültür Bakanlığı'nın onayı olmadan proje zaten uygulanamaz" açıklaması yaptı

İLKER ÇOBAN (HABER MERKEZİ – Yeni Asır – 16.01.2007)

İzmir 2 Nolu Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Kurulu, Devlet Su İşleri'nin (DSİ) hazırladığı proje doğrultusunda Bergama'daki Yortanlı Barajı Havzası içinde kalan Allianoi Antik Kenti'nin etrafının 1 metrelik duvarla çevrilerek sular altında bırakılması yönünde karar aldı. 27 Kasım 2006 tarihinde alınan karara sert tepki gösteren Allianoi Girişim Grubu, dün kurul binası önünde açıklama yaparak Bölge Kurulu'na dava açacaklarını belirtti. Allianoi Girişim Grubu Dönem Sözcüsü Dr. Oya Otyıldız, kararın gizlilik içinde alındığını ve bir oldubittiyle Allianoi'nin suya gömülmeye çalışıldığını öne sürdü. DSİ 2. Bölge Müdürü Ayhan Sarıyıldız ise, projenin hemen uygulanmasının sözkonusu olmadığını belirterek, "Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın geçen yıl oluşturduğu Bilimsel Heyet, alınan kararı tasdik etmeden projeyi uygulayamayız. Ayrıca heyetin onayı sonrasında 2 Nolu Bölge Kurulu'nun da bize, projeyi uygulama izni verdiğini belirten yazı göndermesi gerekiyor. Bu izin verilmeden Allianoi'nin etrafını setle çeviremeyiz" dedi.

Bu nasıl iş
DSİ'nin 3 Kasım 2006 tarihinde 2 Nolu Koruma Bölge Kurulu'na Allianoi'nin etrafını setle çevirme önerisi getirdiğini belirten Allianoi Girişim Grubu Dönem Sözcüsü Dr. Oya Otyıldız, bu önerinin uygun bulunmasına anlam veremediğini söyledi. 2 Nolu Bölge Kurulu'nun aldığı kararı "korumama, yok etme ve suya gömme kararı" diye nitelendiren Otyıldız, sözkonusu kararın iptali için dava açacaklarını belirtti. 2 Nolu Bölge Kurulu'nun aldığı kararla Bakanlar Kurulu'nun geçtiğimiz günlerde aldığı koruma kararını hiçe saydığını belirten Otyıldız, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Bakanlar Kurulu, 16 Aralık 2006 tarihinde 'Allianoi'nin termal kültür, turizm, koruma ve gelişim bölgesi' olması ve korunması yönünde karar aldı. Bu karar Resmi Gazete'de yayınlandı. Bakanlar Kurulu 'korunacak', Koruma Bölge Kurulu 'su altında kalacak' diyor. Bu nasıl iştir? Ayrıca 2001'de 1 Nolu Koruma Kurulu Yortanlı Baraj Havzası'nı SİT ilan etti. Baraj inşaatı durması gerekirken tamamlandı. Şimdi de suçlarını örtbas etmek için alelacele Allianoi'yi suya gömmeye çalışıyorlar."

Heyet onayı gerekli
DSİ 2. Bölge Müdürü Ayhan Sarıyıldız ise, gösterilen tepkilere anlam veremediğini söyledi. Allianoi'nin etrafının setle çevrilmesi için geçen yıl Kültür ve Turizm Bakanlığı'nca kurulan bilimsel heyetin karara onay vermesi ve 2 Nolu Bölge Kurulu'nun yazı göndermesi gerektiğini belirten Sarıyıldız, şöyle konuştu: "Sanki projeyi yarın uygulayacakmışız gibi panik havası yaratılıyor. 2 Nolu Kurulun kararında bilimsel heyetin onayının gerektiği belirtiliyor. Henüz bilimsel heyet onay vermedi. Allianoi'de taşınacak eser olup olmadığı konusunda Bergama Müzesi ile yazışılıyor. Bu yazışmalar bittikten sonra onay vermesi ve bunu 2 Nolu Kurul'a göndermesi gerekiyor. 2 Nolu Kurul'un da bana projeyi uygulamam yönünde yazı göndermesi gerekiyor."

1 metrelik duvar
Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2 Nolu Kurul'un kararına onay verirse Allianoi'nin çevresi DSİ tarafından 1 metre yüksekliğinde duvarla çevrilecek. Kazı alanını çevreleyecek duvar, İlya Çayı'nın 400 metre sağ ve solundan geçecek. Allianoi'nin çevresinde 850 metre uzunluğunda bir duvar oluşturulurken antik kent tıpkı bir havuz gibi bu duvarın içinde kalacak. Bu dev havuz DSİ'ye, 500 bin YTL ile 1 milyon YTL arasında mal olacak. Baraj göl alanına su verilince Allianoi sular altında kalacak.

Heyet karar alamadı
Allianoi ile ilgili tartışmalar 2001 yılında başladı. Daha önce bölgeden sorumlu olan Kültür ve Tabiat Varlıkları 1 Nolu Koruma Kurulu, baraj alanını SİT ilan etti. 2002 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı, DSİ'ye Allianoi'yi mille kaplama ya da setle çevirme önerisi getirdi. DSİ mille çevirmenin uygun olduğunu belirtti. Ancak baraj sorumluluk alanına geçen 2 Nolu Kurul, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın bilimsel heyet oluşturması kararı aldı.
Allianoi'yi geçen yıl inceleyen heyet, 26 Temmuz 2006'da Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bir rapor verdi. Allianoi'nin taşınmasının tarihi yapıların birbirine bağlı olması nedeniyle mümkün olmayacağını belirten heyet, somut bir karar alamadı. Bir heyet üyesi, Yortanlı'nın yanına bir baraj daha yapılmasını ve Allianoi'nin arada bir tünel yapılarak bu tünelin içinde bırakılarak kurtarılmasını önerdi. Bu proje 60 milyon YTL'lik ek maliyet getirdiği için sıcak bakılmadı. 2 Nolu Bölge Koruma Kurulu, DSİ'nin setle çevirmesini önerisini 27 Kasım 2006 tarihli kararıyla kabul etti.

Avukat Arif Ali Cangı, koruma bölge kurulunun aldığı bu kararın ardından bir çığlık yükseltilmesinin şart olduğunu belirterek, aksi takdirde baraj yapılmak istenen Hasankeyf gibi birçok antik kentin ve bölgenin bu emsal karar ile sular altında bırakılacağını öne sürdü. Koruma Bölge Kurulu'nun bu kararı alırken, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun 4 Ekim 2006 tarihli ilke kararının 3. maddesine
atıfta bulunduğunu, kendilerinin bu maddenin iptali için açtıkları davaya, Danıştay 6. Dairesi'nde başlandığını anımsatan Cangı, "Koruma Yüksek
Kurulu'nun ilke kararının yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmesi halinde, Allianoi'nin suya gömülmesine onay veren bölge kurulu karanın
hiçbir yasal dayanağı kalmayacaktır" dedi.

Jeofizik Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Başkanı Erhan İçöz de Koruma Bölge Kurulu'nda alınan "1 metre koruma duvarıyla Allianoi'nin sular altında bırakılması projesi"nin hatalı olduğunu iddia etti. İçöz, duvarın, Allianoi'nin önüne değil arkasına yapılacağını kaydederek, "Allianoi, barajın sularıyla gelecek taş ve tortulara depo görevi görecek. Duvar, barajı korumak için yapılacak. Biz barajlara karşı değiliz, biz barajların, tarihi suya gömmesine karşıyız" diye konuştu.

Antik Kentin tarihçesi
Antik yazarlardan Aristides'in "Hieroi Logoi" isimli eserinde de anılan, Roma döneminden kalan en iyi korunmuş termal tedavi merkezi olma özelliği taşıyan 1800 yıllık Allianoi Antik Kenti, İzmir'in Bergama ilçesinin 18 kilometre kuzeydoğusunda ve Paşa Ilıcası olarak anılan merkezde yer alıyor. Kazı çalışmaları 1998 yılından beri yapılan Allianoi'nin M.Ö. 2. yüzyılda kurulduğu, bölgede, M.S. 2. yüzyıldaki Hadrian Dönemi'nde büyük bir bayındırlık hareketi yaşandığına dair tespitler bulunuyor. Bizans döneminde kısmen yerleşime sahne olan antik kent, Anadolu mozaiğinin en güzel parçalarından biri olarak değerlendiriliyor. Allianoi, Türkiye'de sağlam kalmış, halen kullanılabilecek sıcak suyu olan, dünyanın doğa tarafından en iyi korunmuş sağlık yurtlarından biri olarak tanımlanıyor. Uzmanlar, kentin, halen sıcaklığı 45-47 derece olan termal suyu, sağlık ve kültür turizmine hizmet edebilecek olanaklarıyla ekonomiye katkıda bulunacak zenginlikte olduğunu belirtiyorlar.