17 yıl önce fikir doğdu hep İnciraltı düşünüldü

İzmir’in EXPO yolculuğu
17 yıl önce fikir doğdu hep İnciraltı düşünüldü

İzmir’de EXPO için çalışmalar 1990’larla başladı. Büyükşehir Belediyesi, baş aktör oldu. Yüksel Çakmur döneminde yer olarak şimdiki gibi İnciraltı uygun bulundu. Burhan Özfatura bayrağı devraldı ama Ankara soğuk baktı

BANU ŞEN

İzmir’de EXPO’yla ilgili ilk elle tutulur çalışmalar Yüksel Çakmur’un belediye başkanlığı döneminde, 17 yıl önce başlar. İnciraltı’nın EXPO alanı olması fikri de yine aynı dönemde ortaya atılır, hatta resmi planları bile yapılır. Ancak tüm bunlar, hükümetlerin sıcak bakmaması yüzünden yarım kalmış bir girişim olarak tarihte yerini alır. Dönemin Büyükşehir Belediye Başkanı Yüksel Çakmur, yaşadıklarını şöyle anlatıyor:
''1990-1991 yıllarında incelemeler yaptık, fuarcılıkta EXPO’nun yerinin çok büyük olduğunu anladık. İzmir Fuarı’nda görevli arkadaşlarımız EXPO’yu gidip gördü ve rapor hazırladı. EXPO’nun hem ticari hem sosyal yaşama daha çağdaş, uygar bir anlayış getireceğini düşünüp başvurmaya karar verdik. Önce mekan üzerinde durduk. O dönemki İZFAŞ (İzmir Fuarcılık ve Kültür Sanat Hizmetleri A.Ş.) Müdürü Selami Gürgüç’ü ve başka partilerden de tüm meclis arkadaşlarımı kutluyorum. Bizim bu görüşlerimize olumlu katkı koydular.
İnciraltı bölgesini uygun yer olarak düşünüp, bir plan dahi hazırlattık. Hatta oraya bir levha da koyduk. Belediye Meclisi’nde bir karar aldıktan sonra 1992 yılında hükümete yöneldik.
EXPO’nun İzmir’e yapılmasını, mekanın da hazır olduğunu belirttik. İlk girişim için kollektif, ayrıntılı çalışmalar yürüttük. Arkadaşların hepsinin ileri görüşleriyle gerçekten kıvanç duyuyorum.''

Ortak akılla çıktı
Paris’e gidip ilk incelemelerde bulunan Selami Gürgüç de EXPO’nun o dönem kollektif bir fikir olarak ortaya atıldığına işaret ediyor, şunları anlatıyor:
''EXPO, İZFAŞ yönetiminde konuşuldu, sonra karar alındı. 1992’de Uğur Yüce ile birlikte Paris’e gittik. Ticaret ataşemizle birlikte EXPO’nun, Uluslarası Sergiler Bürosu’nun merkezini ziyaret ettik. Gördük ki o zaman UFI’den (Uluslarası Fuarlar Birliği) uzaklaşmışız. Onun aidatları da yatırılmamış, ihmal edilmiş. Önce UFI’nin aidatlarını yatırdık. Sonra da yönetim kurulu olarak 1993’te, 2000 yılı için EXPO’ya başvuru yapma kararı aldık.
2000 EXPO’su için, ‘Meryem Ana’nın Yaşadığı Topraklarda Akdeniz ve Avrasyanın Antik Uygarlıkları ve Doğu ile Batının, Kuzey ile Güneyin Kesiştiği Noktada Bir Köprü Ülke Türkiye’de Bugünün Gelişen Dünya Uygarlıklarının Buluşması’ diye bir proje hazırlamıştık.
Dışişleri Bakanlığı’nın başvurması ve çok da büyük olmayan bir ödeme gerekiyordu. Bakanlık ilgili daireden birilerini görevlendirdi. Sonra bakanlığın bu parayı ödeyemeyeceği belirtildi. ‘Parayı biz yatıralım’ dedik ama sonuçta başvurulmadı, öylece kaldı.
EXPO’ya birlikte, İzmir Fuarı’nın da projesi yapıldı. ''Kültürpark’ın içinden fuarcılık çıksın. Buraya yapacaklarımız sınırlandırılsın'' düşüncesiyle SİT kararı aldırdım. İnciraltı’na marinanın olduğu alandan, otoyol kavşağına kadar olan bölge projelendirildi. Mimar Şükrü Kocagöz çizdi.''

Dosyalar elde kaldı
Dönemin tanıklarından, İZFAŞ’ın şimdiki genel müdürü Doğan İşleyen de aktardıklarıyla Gürgüç’ü destekliyor:
''Selami Gürgüç’ün İZFAŞ’ta o dönemde yardımcılığını yapıyordum. Uğur Yüce ile Selami Gürgüç Paris’e BIE merkezine gidip geldikten sonra ben Sevilla’da düzenlenmekte olan EXPO’ya gittim. EXPO’yu gezdim. Orada UFI kongresine de katıldım. Dönüşte de bir rapor hazırladım. Yer olarak İnciraltı seçildi. Bir plan hazırlandı. 1993 yılındaki çalışma planımızda da EXPO 2000 Dünya Fuarı başlığıyla bu proje anlatıldı. EXPO için müracaat yazısını Ankara’ya bakanlığa gönderdik. Ancak gerekli olan 15 bin frankı yatırmadılar. İZFAŞ yatırmayı kabul etti ancak dosya o dönemde öylece kaldı.''

İkinci hamle 1995’te
Hüsranın ardından, Burhan Özfatura’nın belediye başkanlığı döneminde de EXPO hayalleri unutulmadı. Özfatura da EXPO ile ilgili incelemeler yaptı. İnciraltı için 1995’te bir plan hazırlattı. Ancak bu çalışmaları tamamlayamadan görev süresi doldu. Özfatura, şöyle diyor:
''Lizbon’daki EXPO’yu gezdikten sonra, ülkeye ve şehre ne kadar çok yararlar getirdiğini görme şansımız oldu. Kapalı alandan çok açık alan ve gelenlere para harcatacak planlar yaptık. İnciraltı’nda daha çok sağlık, eğitim, termal turizmi özendirecek otellerin olduğu bir yapıyı getirmiştik. Hem buradaki mülk sahiplerinin mağduriyeti sona erecekti hem de otel kapasitesi o bölgede artacaktı. Denizden taşımayla İnciraltı ve Sasalı’yı ikiz kardeş gibi düşünmüştük. 1 milyondan fazla ağaç diktik. Hayvanat bahçesi için de niyetimiz Sasalı’ydı. Yüksek Teknoloji Enstitüsü’ne çok güzel bir plan çizdirildi. İnciraltı’nda şimdi otobüslerin park alanı olarak kullandığı yeri de dahil ederek EXPO’yu burada yapmayı düşünmüştük. Hatta Akdeniz Oyunları’nı tekrar İzmir’e getirerek EXPO için daha güçlü bir ayak oluşturmayı planlamıştık. Resmi başvuru girişimimiz oldu. Takip edilmesi lazımdı. Yurtdışında da bunun için harekete başlamıştık. Ancak kısa bir süre sonra görevi devrettim. Ahmet Bey de (Piriştina) UNIVERSIADE’ı daha öncelikli gördü.

Uğur Yüce’ye göre

Fikir babası Selami Gürgüç
İzmir’in EXPO yolculuğunda ilk tohumların atıldığı dönemin tanıklarından işadamı Uğur Yüce, bu işin fikir babasının Selami Gürgüç olduğunu söyledi. Yüce, şöyle konuştu: ''EXPO düşüncesini İZFAŞ toplantısında gündeme getiren ilk kişi Selami Gürgüç’tü. Ben o dönem Sanayi Odası Başkanı ve İZFAŞ Yönetim Kurulu üyesiydim. Ayrıca Türk-Fransız İş Konseyi Başkanı’ydım. Fransa’da Ticari Ataşemiz Tunay İnce ile randevuları aldım. Selami Bey’le Paris’e gidip BIE merkezinde görüşmeler yaptık.''

7 Haziran 1992:

Büyükşehir Belediyesi’e bağlı İZFAŞ’ın 7 Haziran 1992 tarihli toplantısında özetle şu karar alındı: ''Fuarcılık konusunda daha büyük atılım yapabilmek için Sevilla’daki 1992 EXPO’su ziyaret edilecek.'' Metnin altında Yüksel Çakmur, genel müdür Selami Gürgüç, üyeler Tanju Erdem, Ekrem Demirtaş, Murat Demirer, Adnan Taşar, Ersoy Dinç, Mehmet Bozkurt ve Hamza Erbuğ’un imzası var.

1 Aralık 1992:

Bir başka İZFAŞ toplantısı, tarih 1 Aralık 1992… EXPO 2000 için ''gelişen dünyada uygarlıklar'' temasıyla başvurulması düşünülmüş. EXPO alanı olarak da Büyükşehir Belediyesi’nin İnciraltı’ndaki 3 bin 600 dönümlük arazisinin tahsis edilmesi için çalışma başlatılması kararlartırılmış. Karar yine Yüksel Çakmur başkanlığındaki yönetim kurulu tarafından alınmış.

Milliyet Ege / 09.11.2007